1920
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
TARİHÇE
BURSA AVP DEVLET TİYATROSU
BURSA AVP DEVLET TİYATROSU
TİYATRO YAZILARI
OYUN-KÜNYE
OYUN-LİSTE
ÖZEL TİYATROLAR
1971-72 Batak
1971-72 Küçük Tilkiler
1971-72 Samanyolu
1971-72 Taş Parçası
1972-73 Hırçın Kız
1972-73 Maria Magdalena
1972-73 Meraki
1972-73 Yasak Defter
1972-73 Yaz Bitti
1973-74 Define Adası
1973-74 Hep Vatan İçin
1973-74 Köroğlu
1973-74 Sekizinci
1973-74 Tutku (İhtiras Çiçeği)
1974-75 Çalıkuşu
1974-75 Dans Eden Eşek
1974-75 Evler ve İnsanlar
1974-75 Sadık Zevce
1974-75 Strinberg Oyunu
1975-76 Barış Gezegeni
1975-76 Marıus
1975-76 Parkta Bir Sonbahar
Günüydü
1975-76 Türkmen Düğünü
1976-77 Bir Tavsiye Mektubu
1976-77 Eski Fotoğraflar
1976-77 Gurur ve Aşk
1977-78 Derya Gülü
1977-78 Gülnihal
1978-79 Besleme
1978-79 Çatıdaki Çatlak
1978-79 Düğün Ya Da Davul
1978-79 Ormanın Bekçileri
1978-79 Satıcının Ölümü
1979-80 Kanaviçe
1979-80 Keloğlan Ses Arıyor
1979-80 Öyle Bir Nevcivan
1979-80 Yarın Başka Bir Koruda
1980-81 Annemi Hatırlıyorum
1980-81 Elmadaki Barış
1980-81 Köşebaşı
1980-81 Mustafa
1980-81 Sokullu Ne Yapmalıydı
1981-82 Ayakta Durmak İstiyorum
1981-82 Baba Evinde Hayat
1981-82 Behçet Bey'in Fötr Şapkası
1981-82 Paydos
1982-82 Köşe Kapmaca
1982-82 Oyuncakçı Dede
1982-82 Sarı Naciye
1982-82 Su Gelince
1983-84 Ayı
1983-84 İbiş’in Rüyası
1983-84 Kulaktan Kulağa
1983-84 Leonce ile Lena
1983-84 Makine
1983-84 Mavi Pullu Balık
1983-84 Rita
1984-85 Bedel
1984-85 Deli
1984-85 İkizler
1984-85 Karagözüm İki Gözüm
1984-85 Yaprak Dökümü
1985-86 Yunus Emre
1985-86 Akıllı Tavşan
1985-86 Biz Almanyadayken
1985-86 Sersem Kocanın Kurnaz
Karısı
1985-86 Sular Aydınlanıyordu
1985-86 Yedekçi
1986-87 Biga 1920
1986-87 Bülbül Sesi Gibi
1986-87 Kısmet
1986-87 Sayfiyede Yaz
1986-87 Sayım Suyum Yok
1986-87 Teklif
1986-87 Vatan Yahut Namık Kemal
1986-87 Yıldırım Bayezid
1987-88 Islık Sever Max
1987-88 Karanlıkta Komedi
1987-88 Misafir
1987-88 Philipp Hotz’un Büyük
Öfkesi
1987-88 Venedik Taciri
1988-89 Fiyasko
1988-89 Kamuoyu
1988-89 Keloğlan’la Zülfüsarı
1988-89 Kördöğüşü
1988-89 Mikado’nun Çöpleri
1988-89 Rumuz Goncagül
1989-90 Ağzı Çiçekli Adam
1989-90 Ayrılık Oyunu
1989-90 İsli Sisli Pis Puslu
1989-90 Kadıncıklar
1989-90 Meşhed-i İbad
1989-90 Oyunlarla Yaşayanlar
1989-90 Sekiz Kadın
1990-91 Beklenmedik Ziyaret
1990-91 Bir Hilal Uğruna
1990-91 Kabare Kabare
1990-91 Kafkas Tebeşir Dairesi
1990-91 Nikah Kağıdı
1991-92 Bebek Uykusu
1991-92 Hayvanat Bahçesi
1991-92 İki Kişilik Hır Gür
1991-92 Kadınlar Arasında Ya Da
Fettah Paşa
1991-92 Murtaza
1991-92 Şarkılarımız Ölmesin
1992-93 Fehim Paşa Konağı
1992-93 Godot Geldi
1992-93 Hadi Öldürsene Canikom
1992-93 Kontrabas
1992-93 Şifreli Köpek
1992-93 Yağmurla Gelen
1993-94 Açık Aile
1993-94 Ateşli Sabır
1993-94 Fermanlı Deli Hazretleri
1993-94 Gelin Yarışalım
1993-94 Göğsü Lenin Dövmeli Adam
1993-94 Hüzün Mahallesi Otobüsü
1993-94 Nihavent Longa
1994-95 Ada
1994-95 Akide Şekeri
1994-95 Bir Garip Orhan Veli
1994-95 Cadı Kazanı
1994-95 Hayvan Çiftliği
1994-95 Resimli Osmanlı Tarihi
1994-95 Samanyolu
1994-95 Siz Ne Dersiniz
1994-95 Tepegöz
1995-96 Bir Yıldız Seç Kendine
1995-96 Çil Horoz
1995-96 Defne Dalı
1995-96 Elveda Saraybosna
1995-96 Kaç Baba Kaç
1995-96 Muammer Muammer
1995-96 Tılsım
1995-96 Vişne Bahçesi
1996-97 Çirkin
1996-97 Düğün Ya Da Davul
1996-97 Gölgenin Canı
1996-97 Hamlet Efendi
1996-97 Hüznün Coşkusu
1996-97 Kavuşma (Vuslat)
1996-97 Kazım İle Havva
1996-97 Palyaçolar
1996-97 Salıncakta İki Kişi
1997-98 Aykırı İkili
1997-98 Çiçu
1997-98 Gözlerimi Kaparım Vazifemi
Yaparım
1997-98 Helikopter
1997-98 Kuvay-ı Milliye Kadınları
1997-98 Naaş-ı Muhteremler
1997-98 Öyle Bir Hikaye
1997-98 Yaşasın Barış
1998-99 Bir Halk Düşmanı
1998-99 Bir Şehnaz Oyun
1998-99 Hüzzam
1998-99 Kendi Gök Kubbemiz
1998-99 Savaş İkinci Perdede
Çıkacak
1998-99 Yaşasın Gökkuşağı
1998-99 Zengin Mutfağı
1999-00 Avcı
1999-00 Bordello
1999-00 Külhanbeyi Operası
1999-00 O Benim O Keloğlan
1999-00 Öğretmen
1999-00 Topik Nasıl Adam Olur
2000-01 Adını Siz Koyun
2000-01 Böylesi Bir Aşk
2000-01 Domuz Ahırı
2000-01 Gecenin Kulları
2000-01 İyi Geceler Anne
2000-01 Sevgili Doktor
2000-01 Yıldız Yargılanması
2001-02 Bir Efes Masalı
2001-02 Kadın Oyunları
2001-02 Kırkından Sonra
2001-02 Küçük Sakar Cadı
2001-02 Shirley Valentine
2001-02 Töre
2002-03 Orkestra
2002-03 Peynirli Yumurta
2002-03 Savaş Düşlerimi Çaldı
2002-03 Yolcu
2002-03 Zilli Zarife
2003-04 Büyük Aşıkların Sonuncusu
2003-04 Çığ
2003-04 Gol Kralı Sait Hop Sait
2003-04 Otobüs Durağında Üç Bencil
2004-05 Babaannem 100 Yaşında
2004-05 Bernarda Alba'nın Evi
2004-05 Bir Yastıkta
2004-05 Zoraki Tabip
2005-06 Akvaryum
2005-06 Ay Tedirginliği
2005-06 Haydi Karına Koş
2005-06 Hitit Güneşi
2005-06 Nafile Dünya
2005-06 Uçtu Uçtu Midas Uçtu
2006-07 Ay Carmela
2006-07 Karagöz-Salıncak
2006-07 Neyzen Tevfik
2006-07 Siyah Çoraplılar
2006-07 Tatlı Kaçık
2006-07 Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz
2007-08 Adviye
2007-08 Ben Artist Olmak İstiyorum
2007-08 Bir Picasso Lütfen
2007-08 Bu Can Benim Kime Ne
2007-08 Dans Eden Eşek
2007-08 Deli Bayramı
2007-08 Kara Kedi Geçti
2008-09 Akıl Defteri
2008-09 Akıllı Soytarı
2008-09 Asiye Nasıl Kurtulur
2008-09 Baş Belası
2008-09 Çok Orijinal Bir Oyun
2008-09 Yarınlara Geç Kalmadan
2009-10 Bu Dizi Başka Dizi
2009-10 Fırtına
2009-10 Kahraman Karınca
2009-10 Kara Örtü Puşide-i Siyah
2009-10 Karşılaşmalar
2009-10 Yazılıkaya
2010-11 Bu da Benim Karım
2010-11 Gönül Avcısı
2010-11 Hiç Kimsenin Öyküsü
2010-11 Özgürlük Oyunu
2010-11 Sarıpınar 1914
2011-12 Alaaddin'in Sihirsiz Lambası
2011-12 Bütün Oğullarım
2011-12 Çizmeli Kedi
2011-12 Karı Koca Arasında Ufak
Tefek Cinayetler
2011-12 Karmakarışık
2011-12 Rahvan Giden Atlılar
2011-12 Tek Kişilik Yaşam
2011-12 Yolcular
2012-13 Altın Kafeste Yangın-
V.Murad
2012-13 Kaçaklar
2012-13 Kuzguncuklu Fazilet
2013-14 Aklı Olan Durmaz
2013-14 Aşk 1 Şey Değildir
2013-14 Martı
2013-14 Pygmalıon
2013-14 Sırça Köşk
2013-14 Tohum ve Toprak
2014-15 Hastalık Hastası
2014-15 Kanlı Nigar
2014-15 Kozalar
2014-15 Sihirli Kapı
2015-16 Bana Mastika'yı Çalsana
2015-16 Entrikalı Dolap Komedyası
2015-16 Halktan Biri
2015-16 Oyunun Adı Külkedisi
2015-16 Pisi Pisi Müzikali
2015-16 Woyzeck
2016-17 80 Günde Devr-i Alem
2016-17 Ahmed Yesevi
2016-17 İstanbul Efendisi
2016-17 Karıncalar
2016-17 Küçük Kara Balık
2016-17 Sara'yı Evlendirmek
2017-18 Akide Şekeri
2017-18 Antrikot
2017-18 Bağdat Hayvanat
Bahçesindeki Bengal Kaplanı
2017-18 Köprüdeki Adam
2017-18 Puntila Ağa ve Uşağı Matti
2017-18 Sinco Akıllı Sincap
2018-19 Barbara'nın Doğumu
2018-19 Bir İnce Sızı Nisan 1915
2018-19 Kapılar
2018-19 Üç Kağıtçı
2018-19 Yalan Makinası
2019-20 Akşam Yemeği
2019-20 Keşanlı Ali Destanı
2019-20 Küçük Prenses
2019-20 Şair,Şiir,Şuur Mehmet Akif
Ersoy
2019-20 Taş Bademleri
2019-20 Tıngır Mıngır Ülke
2020-21 Tarla Kuşuydu Juliet
2021-22 Sırça Kümes
2021-22 Sonum Başlangıcımdır
2022-23 Meraki
2022-23 Othello
2022-23 Uçurtmanın Kuyruğu
2023-24 Harikalar Mutfağı
2023-24 Küçük Korku Dükkanı
2023-24 Lobotomobilin Üç Seferi
2023-24 Mai ve Siyah
KÜÇÜK TİLKİLER
The Little Foxes
Prömiyer:1.Ekim.1971.Cuma
Yazan: Lillian Hellman
Türkçesi: Sevgi Sanlı
Sahneye Koyan: Ali Cengiz Çelenk
Dekor-Kostüm: Tarık Levendoğlu
Babür Nutku: Leo
Çetin Bağcıer: Cal
Değer İmsel: Addie
Feyha Çelenk: R.Giddens
Gürbüz Bora: W.Marchal
Işık Yenersu: A.Giddens
Maral Uner: B.Hubbard
Oğuz Bora: H.Giddens
Şener Ünal: B.Hubbard
Yıldıral Akıncı: O.Hubbard
Reji Asistanı: Yıldıral Akıncı
Işık: Ruşen Bölek
Kondüvit: Rıza Şahin
TAŞ PARÇASI
Yazan: Reşat Nuri Güntekin
Sahneye Koyan: Oğuz Bora
Dekor-Kostüm: Tarık Levendoğlu
Reji Asistanı: Tahsin Konur
Sahne Müdürü: Okan Kılan
Işık: Ruşen Bölek
Kondüvit: Yılmaz Gürsu
Suflör: Tahsin Konur
Müzik: Nezir Şener
Ayşe Yıldız Akınsal: Müzeyyen
Cihan Büyükışık: Remzi
Değer İmsel: Bedriye
Meliha Aknar: Şerife
Oğuz Bora: Hayrullah
Süha Tuna: Tevfik
Tahsin Konur: Bekçi
Türkan Bora: Emine
Vacide Öksüzcü: Mazlume
BATAK
Yazan: Galip Güran
Sahneye Koyan: Mahir Canova
Dekor-Kostüm: Hüseyin Mumcu
Ayşe Yıldız Akınsal: Tahire Evliya
Cihan Büyükışık: Turhan
Meliha Aknar: Dadı
-Sevinç Aktansel Çetinok ile…
Selami Üney: Saim
Sevinç Aktansel Çetinok: Dadı
-Meliha Aknar ile…
Süha Tuna: Sabri
-Yalın Tolga ile…
Tahsin Konur: Naim Dayı
Türkan Bora: Nazan
Vacide Öksüzcü: Canan
Yalın Tolga: Sabri
-Süha Tuna ile…
Reji Asistanı: Okan Kılan
Işık: Ruşen Bölek
Kondüvit: Yılmaz Gürsu
Hasan Ulusoy
Suflör: Tahsin Konur
SAMANYOLU
Yazan: Karl Wittlinger
Çeviri: Sevim San
Sahneye Koyan: Saim Alpago
Dekor-Kostüm: Tarık Levendoğlu
Reji Asistanı: Işık Yenersu
Işık: Ruşen Bölek
-İhsan Narmanlı ile…
Kondüvit: Yılmaz Gürsu
-Ali Akpınar ile…
Yıldıral Akıncı: Doktor
-Mustafa Yalçın ile…
Saim Alpago: Adam
_edited_edited.jpg)
BATAK (1971)
BURSA AVP DT
SUHA TUNA-CİHAN BÜYÜKIŞIK
.png)
TAŞ PARÇASI (1971)
BURSA AVP DT
MELİHA AKNAR
CİHAN BÜYÜKIŞIK
.jpg)
SAMANYOLU (1971)
BURSA AVP DT
SAİM ALPAGO-YILDIRAL AKINCI
.jpg)
KÜÇÜK TİLKİLER (1971)
BURSA AVP DT
OĞUZ BORA-FEYHA ÇELENK
LÜTFİ AY
GALİP GÜRAN VE BATAK
Bursa’daki Ahmet Vefik Paşa Tiyatromuz, geçen mevsim sonunda, eski repertuvarın (eski diyorsam 1953 repertuvarının) önemli bir yerli oyununu, Galip Güran’ın ‘Batak’ını tekrar ele aldı, onu yeniden sahne ışıklarına kavuşturdu.
Bunun böyle olacağını, Galip Güran’ın oyunlarının bir süre sonra yeniden ele alınacağını tahmin etmiştim. Hatta,
1959 yılında Cumhuriyet Gazetesi’nde
çıkan bir yazımda bunu söylemiştim de
Yanılmamışım, yirmi yıl önce, bugünkü verimliliğine ve niteliğine daha ulaşamamış olan yerli oyun dağarcığımızda Batak, gözleme dayanan psiko-sosyal konusu, sağlam oyun yapısıyla, eşine az rastlanan güçlü oyunlardan biriydi.
EKİM 1972
DEVLET TİYATROSU
AYLIK SANAT DERGİSİ
SAYI-55
SAYFA 35-36
LÜTFİ AY
1911-1995
METİN AND
1927-2008
METİN AND
REŞAT NURİ GÜNTEKİN
VE TAŞ PARÇASI
Reşat Nuri Güntekin romancılığı yanında gerek Meşrutiyet'te gerek Cumhuriyet'te sahnelerimize sayısı oldukça kabarık eserler vermiştir. Devlet Tiyatrosu şimdiye dek onun Eski Şarkı, Tanrı Dağı Ziyafeti, Bu Gece Başka Gece,
Necati Cumalı'nın Güntekin'in ünlü romanından sahneye uyarladığı Çalı Kuşu, Hülleci, Balıkesir Muhasebecisi oyunlarını sahnelemiştir. Ayrıca Güntekin'in Namık Kemal'in Akif Bey'ini günümüz diline ve anlayışına göre düzenlemesi de oynanmıştır. Ancak Güntekin'in asıl önemli dört oyunu Meşrutiyet dönemindedir. Bunlar Hançer, Taş Parçası, Eski Rüya ve Gönül'dür. Reşat
Nuri Güntekin Meşrutiyet'te bu dört oyunundan başka çeşitli çeviri ve uyarlamalar yapmış, daha önemlisi tiyatro üzerine Zaman, Dersaadet, Vakit, Haftalık adlı gazetelerle, Büyük Mecmua, Hayat, Ümit, Yeni Dünya, Türk Yurdu, Yeni Mecmua adlı dergilerde belki bu alanda en değerli eleştiri ve inceleme yazıları yayınlanmıştır. Ayrıca yazar Milli Talim ve Terbiye Cemiyeti'nin 1918 yılında açtığı oyun yarışmasında Bir Macera adlı oyunuyla birinci ödülü (ikinci ödülü lbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci Sivrisinekler'le kazanmıştır) almıştır. Ne yazık bu oyunun hangi oyunu olduğunu bilmediğimiz gibi (belki Eski Rüya'nın ilk adıdır) Gönül de oynanmış olmakla birlikte metni bulunamamıştır. (1)
Edebi Heyetin Devlet Tiyatrosu repertuvarına aldığı Taş Parçası önce Darülbedayi-i Osmani topluluğunca 1922'te oynandığı gibi bir çok kez Raşit Rıza'nın Türk Tiyatrosu veya başka adlarla yürüttüğü topluluklarca oynanmıştır. (2) Örneğin Raşit Rıza Tiyatrosunun 28 Ocak 1932'te oynadığı Taş Parçası'nın rol dağıtımı şöyledir : Remzi (Raşit Rıza), Hayrullah (Nurettin Şefkati), Tevfik (Yaşar Nezih), Bekçi (Avni), Sütana (Fatma Dürnev), Emine (Nebahat), Mazlume (Necile), Bedriye (Leyla).
Taş Parçası ve Reşat Nuri Güntekin'in aynı dönem eserleri üzerine basındaki yankılar olumlu olmakla birlikte Nurullah Ataç bu oyunları olumlu değerlendirmemiştir. Bir yazısında şöyle söylüyor : "Taç Parçası"nın. matbuat âlemimizde oldukça büyük bir şöhret kazanan n.uharriri, şimdiye kadar rağbet bulmuş tiyatro eserlerinin hepsinde mücrim aşklara kapılan kadınları belki necip. herhalde pek hassas göstermeye çalışmayı kendisine âdet edinmiştir. İşte onbeş seneden beri yenmeye muvaffak olamadığı hırsını söndürmek için kocasını. çocuklarını bırakıp âşıkıyla Bursa'ya kaçan bir hanıma bizi alâkadar etmeye özenen Eski Rüya; işte fevkalâde hassas olduğu için kocasının amca oğlundan çocuk doğuran diğer bir hanımın hissiyatı ulviyesini nakleden Hançer. Taş Parçası'nda da karısını, ihanetine şahit olduğu için, terk eden bir erkek bize fevkalâde zalim,
hodgâm olarak gösterilmeye çalışılmıştır. Zaten muharrir bu eserinde, tamamiyle külhanbeyi tıynetinde olan bir adamın civanmertliğinden de bahse-
diyor. Acaba bu muharrir, erkeği de, kadını da iffetiyle yaşayan aileleri unutmak mı istiyor? Yoksa bu gibi ailelerde hikâyeye sayan bir hal olmayacağı kanaatinde mi? Belki de onun indinde halkı ancak mücrim aşkların hikâyesi alâkadar edebilir." (3)
Nurullah Ataç bir başka yazısında Taş Parçasının konusunu şöyle özetliyor : "Bu piyesin birinci perdesinde güzel bir sahne var : Remzi ile Şerife kadının muhaveresi! Remzi anasını görmek istemiyor, çünkü anasının vaktiyle işlediği bir günah yüzünden çok azap çekmiş, fakat kadın oğlunu görmeyi arzu ediyor. Şerife kadın isminde bir komşu Remzi'yi razı etmeye çalışıyor. Bu sahne uzun olduğu için itiraz edenler oldu. fakat uzun olması lazımdı: çünkü "ölürüm de onu görmem" diyen Remzi anasını derhal kabul etseydi. matıasız olurdu. Şerife kadın Remzi'nin anasının elim hayatından bahsediyor. Remzi'yi müteessir ediyor ve nihayet delikanlı bağırıyor : "Ah! Ben de onu daima düşünürüm!" Tiyatroda bu sahne hosa gitti. Ikinci perde. Remzi üvey anasından intikam alacak ;kadının dostunu yakalamış. Fakat birdenbire üvey kızkardeşi geliyor, bu kıza acıdığı için (ikinci perdenin bu sahnesi de iyi) zamparayı bırakıyor. İşte güzel bir hareket; fakat mu-harrir bununla iktifa etmiyor. Piyesini bir sembol ile bitirmek istemiş. O zaman herşey; eserin iptidada bıraktığı iyi tesir bozuluyor. Remzi'nin başı altına ko-nulan yastığı görünce üvey anası "o benim çeyizim-dendir" diye istiyor; bunu duyan Remzi "Alın yastığı, yerine başımı yaran taş parçasını koyun" diyor. Bunun güzel olduğundan bahsedenler var, ben manasız bul-dum. ikinci perdede bir ocak var ki piyesi gülünç edi-yor. Remzi eve ocağın bacasından giriyor. üvey anası-nın zamparasını oradan çıkarıyor; başını oradan düşen bir taş yarıyor. Bütün bunlar vak'aya lüzumu olduğundan değil. tesir yapsın diye. Victor Hugo'nun Ruy Blas' nin dördüncü perdesinde Don Cesar bacadan iner: ka-pıdan girmesi daha muvafık olacağını söyleyenlere Hugo "evet; ama böyle daha çok tesir yapıyor" demiş. Reşat Nuri Bey de bu nasihattan istifade etmek iste-miş; fakat Remzi sahneye karanlıkta girdiği için tesiri kayboluyor; ocaktan mı, yoksa kapıdan mı girdiğinin pek farkına varılmıyor." (4)
Başka eleştirmenlerin de Taş Parçası üzerine olumsuz değerlendirmeleri olmakla birlikte Reşat Nu-ri Güntekin tiyatrosunun sahnelerimizde zaman zaman ele alınması zorunlu ve kaçınılmaz bir ödevdir
(1) Bkz. Metin And, "Resat Nuri Güntek'n•in Cumhuriyetten Önceki Tiyatro Çalışmaları". Türk Dili, Ağustos 1967; ayrıca bkz. Metin And, Meşrutiyet Döneminde Türk Tiyatrosu (1908 - 1923), Ankara 1971;
(2) Taş Parçasının temsillerl üzerine bkz. İbrahim Necmi, "Temasa Hayatı : Taş Parçası". Vakit gazetesi. No. 1582, 6 Mayıs 1922; Selim Nüzhet, "Tiyatro Sinema. Türk Tiyatrosu'nda". ileri gazetesi, No. 1528. 3 Mayıs 1338: Hasan İhsan "Tiyatro",. Dergiih dergisi, No. 27, 20 Mayıs 1338: Hasan İhsan, "Tiyatro. Taş Parçası. Sevda Politikası", DergAll dergisi, No. 26, 5 Mayıs 1338; Ömer Tayyar. "Temasa Tenkidi", Düşünce dergisi, No. 6, 11 Mayıs 1338: Saf-veti Ziya. "Türk Tiyatrosunda Taş Parçası". Yeni $ark gazetesi. No. 187, 7 Nisan 1922; "Temasa. Tas Parçası". Yarın dergisi No. 25, 7 Haziran 1922.
(3) Nurullah Ataç. "Kayıp Aranıyor-, Hakimiyet•i Milliye, 13 Mart 1927: (4) Nurullah Ataç, "Reşat Nuri Bey ve eserlerine dair-, Akşam, 19 Haziran 1922.
.
EKİM 1972
DEVLET TİYATROSU
AYLIK SANAT DERGİSİ
SAYI-55
Güneş altında her şey oluş halindedir, durallık yoktur. En durgun görunen kayalar bile sürekli olarak devrimsel atomlardan kuruludur: her an sürekli değişmenin gerçekliğini gösterir. ler. Eski Yunan'ın filozofu Herakleitos'un dediği gibi de : Ayni ırmağa iki kez girile-mez; çünkü sular sürekli olarak akar. İn-sanlar da işte oldukları gibi kalmazlar : Ço-cuklar, büyür, büyükler kocar. kocamışlar ölür. Her biri de belli olaylar karşısında huylarını değiştirirler, dıştan aldıkları et-kilerle içten gelişırler: çoğu kez de dış olaylar, onları değişmiş gösterir. Bu göru-şe. Almanlardan Karl W i t t I i n g e r. XX. yüzyıl insanının gerçeklerden "yanılsa-ma" ya kaç;şına. insanın olduğundan başka türlü goründüğunü, hatta izlenimlerini yan-lış yorumlayarak kendi kendilerini aldatma-larını da katarak "Kennen Sie die Milch-stresse" ( = Samanyolunu Bilir misiniz?) adlı oyununda, sahne biçimini vermiştir (1955). Dilimıze Sevim Özakman tarafından kısaca "Saman Yolu" diye çev-rilmiştir bu oyun. KARL WITTLINGER. 1922 yılında Karls. ruhe'de doğdu. Breisgau'da Alman ve İngi-liz dili ve edebiyatları ile arkeoloji okudu: 1950 yılında universıteyi bitirdi. bir yıl reil asistanlığı yaptı: o zamandan bu yana da. Üniversite tiyatrosunu yönetti: bu arada bir çok oyunlar yazdı. "Samanyolu" da bu sıralarda ortaya çıktı: ama. bununla, sanat-çı, kişiliği ile yaratıcı gücünü göstermiş oldu.
Oyun, ilk kez 26 Kasım 1956 tarihinde. Almanya'da Koln tiyatrolarının Deneme Sahnesi'nde oynandı: sonra da Munih ile Berlin üzerinden Avrupa'nın öteki kentleri• nın sahnelerinde değerlendirildi. Oyun, "Gerhart Hauptmann ödülü" nde derece al. dı Yurdumuzun sahneleri de bu oyuna ya• bancı kalmadı. Hemen ertesi yıl (1957) de. Devlet Tiyatrosu. "Samanyolu" nu Ankara. da. Oda Tiyatrosu'nda büyük bir başarı ıle sahneledi: Bahar Turnesi'nde Istanbul'a ge• turdü. özel Tiyatrolar da uzak kalmadılar bu oyundan : Istanbul'da "Gen - Ar" Tiyat• rosu ile "Halk Oyuncuları" kendi yetenek. leri ölçüsünde bu oyunu oynadılar. Aslin• da iki kişilik bir komedya olan bu oyun tum insanlığı kavrayan kalabalık bir oyun hava-sını vermektedir. Dört tablosu. bir ön - oyu-nu, bir de son - oyunu vardır (prolog ile epi• log). Komik. yer yer de kaba komedya öge. leri bulunduğu halde içinde, sürrealist bir uslüpla ağırbaşlı, düşündürücü. kader yol-larında çırpındıran acıklı bir dram türünü verir. "Cızdeşlik ilkesi" nin ortadan kalkış'• nı ve "yanılsama" yı Karl Wittlinger, akıl hastalıkları kliniği olayına bürümüş, akıl hastalıkları doktorunun muayenehanesinden çıkarmıştır biçimini... Yabancı bir yıldızın "Samanyolu" ndan geldiğini sanan bir hasta akıl hastahanesin. de, akıl doktorunun onüne bir oyun kor. Bu oyunda. yazar. kendi öyküsünü canlandır-mıştır. Hasta ile doktor, oyunda rol alırlar ve içlerinden doğduğu gibi, rollerine yakış• tırdıkları sözlerle karşılıklı oynarlar. öykü. şöyle biçimlendirilmıştir. Savaştan yurduna dönmüş olan bir ADAM. kimliğinin yok ol-duğunu görür. Karısı, bır başkası ile evleri-miştir. Malı mulku baskalarının eline geç• miştir. Adı, öldü sanılarak nüfustan silin-mış. kimliği elinden alınmıştır. Savaştan önceki adam değildir o artık; değişmiş, bir baskası olmuştur, ama kim olmuştur, bunu da bilemez; kendinin, kendisi olduğunu ta-nıtlayamaz. adının Samuel Kiefer olduğunu ispatlayamaz. Herkes, onu tanıdığı halde. kimlik kartını gosteremediği için. onun, kendisi olduğuna inanamaz; çünkü Samuel Kiefer ölmüştür: bütün bağlardan kurtul-muş özgür olmuştur. Havada uçan kuşlar gibi özgür olmuştur. ama, onu şimdi koru-yan da yoktur. 0 halde ne yapacaktır? Kim-liğini yeniden kazanması gerekir. Bir iş bul-ması ve yararlı olması gerekir. Kime, neye yararlı olacaktır? Bir çok yerlere baş vurur; her yerde kimliği sorulur. Bir başkasının kimliğini almaktan başka çare yoktur. Bu yüzden de hırsız olur. Gene bir kimse de-ğildir. Yıldızlardan "u,:an daireler" le yere inmiştir; şimdi gene bu "daireler" le yılda-lara çıkacaktır: çünkü her yer ve her iş birtakım bağlar içinde dokuludur. Kendisi ise kimliği ile birlikte kişiliğini de yitirmiş-tir; özgür bir yerden gelmiş. gene özgür bir yere gitmelidir :
"Buraya bir olu olarak geldim. Sonra bir hırsız oldum. Daha sonra da hiç kimse değildim. Bill (Adam) ölümü tanımayan adam. Bu ne demektir?...• Özgur yer. ölümü kendisine tanıttırma-yan yer, ancak "Samanyolu" dur. O. bu öz• gür ulkeyı arayacak, bulacaktır. Oyun sırasında, her iki oyuncunun baş• ları doner. Doktor da oyun içinde hasta ile birlikte çoşarak "Samanyolu" nu bulmak. bu Özgür ulkeye kavuşmak üzere hastasına yoldaşlık eder. Yazar, burada, Hegel'in görüşünü mu, XX. yüzyıl insanlarının gerçek gerçek diye haykırdıkları halde. kendilerini anlatarak gerçeklerden kaçışlarını mı, tedavi sırasın-da kendi akıllarını kaçıran akıl hastalıkları doktorların' mı,yoksa ruhbilim. akılbilim ku ramlarını mi yermek istemiştir? Bu tama• miyle yoruma bağlıdır. Rejisör. vurguyu han-gisi üzerine kondurursa. ağırlık onun üstün-dedır.
PROF.DR.
MELAHAT ÖZGÜ
SAMANYOLU
XIX, yüzyıl Alman filozofu Hegel ile biçimsel mantığın üç ana kuralından biri olan "özdeşlik ilkesi- ortadan kalkınca, ar-tık hiçbir şey kendisiyle ayni olmuyor, her şey kendisinden başka bir şey olabiliyor demektir; çünku evrim süreci içindedir. durmadan değişmektedir.